Brief aan informateur

Bureau Kabinetsformatie

t.a.v. De heer mr. H.D. Tjeenk Willink

p/a Tweede Kamer

Postbus 20018

2500 EA DEN HAAG

19 april 2021 - Regeerakkoord - Coalitie Burgerberaad Klimaat & Milieu

Geachte heer Tjeenk Willink,

U heeft de opdracht van de Tweede Kamer aangenomen om te verkennen op welke wijze een nieuw kabinet gevormd kan worden. Namens de coalitie Burgerberaad Klimaat & Milieu, bestaande uit tientallen maatschappelijke organisaties en duizenden burgers, willen wij u informeren over onze positie.

Vanuit wetenschap, burgers en politiek wordt gewezen op de noodzaak van een andere bestuursstijl, een vernieuwing van de politieke cultuur en een update van onze democratie. Die vernieuwing is nodig voor het herstel van vertrouwen tussen burgers en politiek, maar ook voor toereikend en rechtvaardig klimaat- en milieubeleid. De bedreigingen van klimaat­verandering en diverse ecologische crises (o.a. biodiversiteitsverlies, waterschaarste en uitputting van natuurlijke hulpbronnen) zijn zeer zorgwekkend. Wetenschappers laten er geen twijfel over bestaan: de toekomst van het klimaat- en ecosysteem waarvan we afhankelijk zijn, ziet er bijzonder slecht uit.

Die bedreiging verdient dan ook de grootste aandacht en vereist dat de politiek verantwoordelijkheid neemt, door uit te gaan van wetenschappelijke feiten en te zorgen voor toereikende maatregelen. Zie bijvoorbeeld het recente rapport Inzichten uit mondiale milieuverkenningen, waarin het Planbureau voor de Leefomgeving concludeert dat in Nederland “versnelde actie en radicale veranderingen in productie en consumptie vereist zijn om het tij te keren”. Dat betekent dat noodzakelijke maatregelen ingrijpend zullen zijn en daarom de steun nodig hebben van de samenleving.

De huidige (demissionaire) Nederlandse regering houdt echter vast aan het verouderde Parijs-akkoord en tekortschietende Europese doelen. Dit blijkt bijvoorbeeld uit het rapport Bestemming Parijs, dat een ambtelijke studiegroep onder leiding van Van Geest onlangs publiceerde en de kaders voor het klimaatbeleid van een volgende coalitie schetst. Het rapport leest als een technische oplossing voor een beleidspuzzel, maar gaat voorbij aan de fundamentele vragen.

De fundamentele vraag die voorligt is: wat is er nodig voor een gezonde en veilige leefomgeving, voor ons, onze kinderen en de generaties na ons? Een vraag die regeringen de afgelopen 40 jaar niet met significante impact hebben weten te beantwoorden. Integendeel: klimaatverandering en ecologische achteruitgang zijn zoals voorspeld geëscaleerd naar crises, wetenschappelijke conclusies zijn onterecht gepolitiseerd, en zowel het maatschappelijke als het politieke debat over klimaat en milieu is gepolariseerd geraakt. Met moeizame beleidsontwikkeling en veel maatschappelijke onrust tot gevolg.

Daarom is het nodig dat we andere manieren van besluitvorming gebruiken om Nederland toekomstbestendig te maken. Besluitvorming die de samenleving verbindt in plaats van verdeelt. Dat kan met hulp van burgerfora.

Burgerfora werden in 2018 al door de staatscommissie Parlementair Stelsel genoemd als instrument om het vertrouwen van burgers in de politiek te verbeteren en te komen tot beter beleid dat rechtvaardiger is, gericht op de langere termijn en meer steun heeft van de samenleving. Onlangs oordeelde ook de commissie Brenninkmeijer positief over de inzet van burgerfora voor het maken van klimaatbeleid.

Burgerfora zijn een verbindend democratisch instrument dat burgers op een serieuze, agendazettende manier betrekt bij politieke besluitvorming. Ze zorgen ervoor dat de kennis, ervaring en het probleemoplossend vermogen van de samenleving worden aangeboord, om zo sneller toereikend beleid te ontwikkelen dat beter aansluit bij de samenleving. Die verbindende en versterkende werking kunnen burgerfora alleen hebben, als zij op de goede manier worden opgezet en ingezet. Honderden voorbeelden uit binnen- en buitenland laten zien welke elementen essentieel zijn om klimaatburgerfora optimaal te laten functioneren:

  1. Gewogen loting om tot een groep van minimaal 150 deelnemers te komen die een eerlijke, inclusieve afspiegeling van de samenleving vormen.
  2. Een open vraagstelling die ruimte biedt voor aanbevelingen die verder gaan dan het huidige beleid. Een goede vraag zou kunnen zijn: ‘Welke sociaal rechtvaardige maatregelen kan Nederland nemen om de ecologische balans te herstellen en de opwarming van de aarde met meer dan 1,5 graad te voorkomen?’ De vraag moet gebaseerd zijn op de wetenschappelijke consensus over klimaatverandering en biodiversiteitsverlies. Dat betekent onder meer dat deelnemers de opdracht krijgen maatregelen te bedenken voor zowel de korte als de lange termijn, en gericht op zowel het verminderen van de klimaatcrisis (mitigatie) als op het aanpassen aan de gevolgen ervan (adaptatie). Niet de klimaatwet, maar het klimaat moet centraal staan.
  3. Informatievoorziening op basis van de laatste wetenschappelijke inzichten en gebaseerd op een aantal gidsprincipes: planetaire grenzen, (internationale) sociale rechtvaardigheid en het voorzorgsbeginsel, samenhang tussen de klimaat- en ecologische crises, de urgentie om onomkeerbare kantelpunten te voorkomen, de noodzaak tot systemische veranderingen, mitigatie en adaptatie.
  4. Deelnemers krijgen de informatie op een begrijpelijke en evenwichtige informatie aangeboden en hebben de mogelijkheid ook zelf documentatie en sprekers aan te vragen.
  5. Een deliberatieve proces dat zodanig wordt ingericht dat deelnemers elkaar niet proberen te overtuigen via een debat, maar met elkaar in gesprek gaan (deliberatie) om gezamenlijk naar oplossingen te zoeken. Onafhankelijke gespreksbegeleiders zijn hiervoor van belang.
  6. Helder mandaat: de politieke opdrachtgever geeft vooraf aan op welke manier zij de uitkomsten van het burgerforum zal behandelen, met andere woorden: vooraf is duidelijk hoe de politieke opvolging eruit zal zien. Dit kan bijvoorbeeld betekenen dat de politiek belooft aanbevelingen op te volgen als deze in het burgerforum de steun hebben van 65% van de deelnemers.
  7. Het burgerforum wordt opgezet en begeleid door een onafhankelijke, non-profit organisatie.
  8. Gewaarborgde deelname: iedere ingelote persoon heeft ook daadwerkelijk de mogelijkheid om mee te doen, dankzij bijvoorbeeld een dagvergoeding, compensatie van kosten voor reizen, verblijf en kinderopvang.
  9. Het burgerforum krijgt voldoende tijd en middelen voor voorbereiding, uitvoering, monitoring, evaluatie en het toezicht op de opvolging van de aanbevelingen.
  10. Rond het burgerforum Klimaat & Milieu vindt een brede publiekscampagne plaats.

Voor de onderbouwing van deze elementen, verwijzen wij graag naar het omvangrijke onderzoek van de OESO: Catching the Deliberative Wave en het overzicht van Carnegie Europe: Getting Climate Citizens’ Assemblies Right, die beide afgelopen jaar verschenen.

Gebaseerd op dit alles willen wij namens de coalitie Burgerberaad Klimaat & Milieu voorstellen de volgende zinnen in het regeerakkoord op te nemen:

In 2021 start een nationaal Burgerforum Klimaat & Milieu van minimaal 150 gelote burgers, die een dwarsdoorsnede vormen van de samenleving. Dit burgerforum krijgt een helder mandaat om maatregelen voor te stellen die de klimaat- en ecologische crisis tegengaan. Het parlement zal de voorstellen bespreken en overnemen als ze aan vooraf gestelde voorwaarden voldoen. Om te zorgen dat de samenleving optimaal betrokken wordt en de kans krijgt om mee te denken, vindt een uitgebreide publiekscampagne rond dit burgerforum plaats.

Met vriendelijke en bezorgde groet,

Eva Rovers - Bureau Burgerberaad

Louise Boelens - De TransitieMotor

Mathijs Boom - Expertisegroep Burgerberaad, Extinction Rebellion

www.burgerberaadklimaat.nu/manifest