Brief aan informateur Hamer

Bureau Kabinetsformatie

t.a.v. Mevrouw M. Hamer

p/a Tweede Kamer

Postbus 20018

2500 EA DEN HAAG

14 mei 2021 - Regeerakkoord - Coalitie Burgerberaad Klimaat & Milieu

Geachte mevrouw Hamer,

Met veel genoegen namen wij kennis van uw aanstelling als informateur, waar wij u allereerst van harte mee feliciteren. Namens de coalitie Burgerberaad Klimaat & Milieu willen wij met deze brief een lans breken voor een nationaal Burgerforum en voorstellen om de volgende zinnen in het regeerakkoord op te nemen:

In 2021 start een nationaal Burgerforum Klimaat & Milieu bestaande uit minimaal 150 gelote burgers, die een dwarsdoorsnede vormen van de bevolking. Dit burgerforum krijgt een serieus mandaat om maatregelen voor te stellen die de klimaat- en ecologische crisis tegengaan. Het parlement zal de voorstellen bespreken en alleen onder vooraf gestelde voorwaarden mogen verwerpen. Ook vindt een publiekscampagne plaats over dit burgerforum die ervoor zorgt dat de samenleving de kans krijgt mee te denken.

Zoals u weet is een burgerberaad (of burgerforum) een verbindend democratisch instrument dat burgers op een serieuze manier betrekt bij politieke besluitvorming. Een gelote groep inwoners die een afspiegeling vormt van de bevolking, buigt zich over een maatschappelijk probleem en krijgt de tijd om zich te informeren, onderling te overleggen en oplossingen te formuleren. Zodoende boren burgerfora de kennis, ervaring en het probleemoplossend vermogen van de samenleving aan. Dat leidt tot toereikend beleid dat sneller ontwikkeld wordt en beter aansluit bij de samenleving.

De heer Tjeenk Willink noemt in zijn rapport het klimaatprobleem als een van de centrale vraagstukken voor een nieuwe regering. Hij raadt bovendien aan om het vertrouwen tussen burger en overheid mede te herstellen door burgerinitiatieven een serieuze kans te geven, waarbij duidelijkheid over de verwachtingen over en weer essentieel zijn. Zo kan het sociaal contract tussen burgers en overheid vernieuwd en versterkt worden.

Momenteel staan klimaat en samenleving echter op gespannen voet. Enerzijds bestaat de noodzaak om ambitieuzer klimaatbeleid te formuleren en maakt volgens het SCP (okt 2020) ruim driekwart van de Nederlanders zich zorgen over het klimaat. Ook het recente rapport Bestemming Parijs van de Commissie Van Geest onderstreept dat op korte termijn ambitieus beleid noodzakelijk is. Uitstel zorgt slechts voor nog hogere, nog moeilijker haalbare eisen en dus duurdere oplossingen.

Anderzijds stelt de Commissie Van Geest ook dat dit ambitieuze beleid rekening moet houden met maatschappelijke weerstand. Dat zien we nu al: ondanks de zorgen om het klimaat, is er groeiend verzet tegen concrete klimaatmaatregelen, vooral daar waar inwoners het gevoel hebben dat deze maatregelen top-down opgelegd worden.

Precies daarom is van het van belang om dat ambitieuze klimaatbeleid samen met de samenleving te ontwikkelen. Succesvol klimaatbeleid vereist tenslotte een actieve en brede betrokkenheid van burgers, aldus Van Geest.

Het besef dat burgers op een serieuze manier betrokken moeten worden bij de grote vragen van deze tijd, in het bijzonder bij het klimaatbeleid, groeit ook binnen politieke partijen. Een zeer ruime meerderheid in de Tweede Kamer stemde afgelopen najaar in met de motie van het CDA-Kamerlid Mulder om onderzoek te laten doen naar de mogelijkheden van burgerfora. Zowel CDA, D66, GroenLinks, Partij voor de Dieren, Volt en Bij1 namen het burgerforum op in hun verkiezingsprogramma. Alle andere partijen spraken zich dan niet expliciet uit voor een burgerforum, maar wel - ieder in eigen bewoordingen - voor meer zeggenschap van burgers.

De commissie-Brenninkmeijer die het onderzoek n.a.v. de motie-Mulder uitvoerde, concludeerde dat burgerfora een bruikbaar instrument zijn om inwoners beter te betrekken bij de vorming en uitvoering van klimaatbeleid, mits bepaalde randvoorwaarden in acht worden genomen. Zo is het politiek ‘commitment’ van belang en moet een burgerforum vroeg in het proces worden ingezet - als er nog wat te kiezen is - en dus niet om draagvlak te scheppen voor bestaand beleid. De commissie baseerde zich hiervoor onder meer op het omvangrijke rapport dat de OESO afgelopen jaar publiceerde: Innovative Citizen Participation and New Democratic Institutions. Catching the Deliberative Wave.

De tijd is dan ook rijp voor een Burgerforum Klimaat & Milieu. Veel landen gingen ons al voor, van Ierland tot Duitsland en van Denemarken tot Frankrijk. Nu is het zaak van die ervaringen te leren en een goed burgerforum in Nederland werkelijkheid te laten worden. Een Burgerforum Klimaat & Milieu draagt bij aan de gewenste nieuwe bestuurscultuur, aan groter vertrouwen tussen politiek en burgers, en uiteraard aan de aanpak van klimaatverandering en biodiversiteitsverlies. Vandaar onze oproep om bovengenoemde zinnen in het regeerakkoord op te nemen.

Gezien de urgentie en actualiteit van het onderwerp, zouden wij hierover graag met u in gesprek gaan om een en ander nader toe te lichten.

Met vriendelijke groeten,

Namens de coalitie Burgerberaad Klimaat & Milieu*

Eva Rovers - Bureau Burgerberaad | Louise Boelens - De TransitieMotor | Mathijs Boom - Extinction Rebellion

* Eerder dit jaar hebben wij een manifest gelanceerd voor een Burgerberaad Klimaat & Milieu, dat inmiddels is ondertekend door duizenden mensen en meer dan 60 organisaties, waaronder Oxfam NOVIB, Urgenda, de Groene Kerken, het Dutch Research Institute for Transitions (Erasmus Universiteit), Meer Democratie, MVO Nederland, Grootouders voor het klimaat, Springtij, SDG Nederland en het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve Bewoners (zie https://www.burgerberaadklimaat.nu/articles/manifest)