Veel gestelde vragen

Wat is een burgerberaad?

Een burgerberaad is een vorm van deliberatieve democratie, ook wel overlegdemocratie genoemd. Eigenlijk is een burgerberaad niets anders dan een groep gelote inwoners (van een wijk, gemeente, provincie of land) die politici helpen om beslissingen te maken. Deze groep, die vaak bestaat uit zo’n 150 tot 500 deelnemers, buigt zich over een ingewikkeld en beladen probleem - bijvoorbeeld de klimaatcrisis of de energietransitie. De deelnemers laten zich informeren door experts en belanghebbenden, om zich daarna samen te beraden over mogelijke oplossingen. Gezamenlijk ontwikkelen zij maatregelen die eerlijk en toereikend zijn, waarbij het algemeen belang leidend is.

Het initiatief tot een burgerberaad kan genomen worden door burgers zelf of door de politiek - bijvoorbeeld het parlement of de gemeenteraad. Wie het initiatief ook neemt, het is altijd van belang dat de politiek vooraf duidelijk maakt wat zij met de uitkomst zal doen. Er is dus een duidelijk mandaat. Om beïnvloeding door lobbygroepen of de politiek zelf te voorkomen, is de uitvoering van het burgerberaad in handen een onafhankelijke, non-profit partij.

Wil je je verder verdiepen in het fenomeen burgerberaad? Lees dan de uitgebreide Burgerberaad-gids van Extinction Rebellion of deze explainer op De Correspondent.

Waarom een burgerberaad over Klimaat en Milieu?

Klimaat en milieu zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en moeten in samenhang aangepakt worden om ons land (en de planeet) leefbaar te houden voor volgende generaties. Als de biodiversiteit namelijk nog verder afneemt, komt niet alleen binnen enkele decennia de voedselvoorziening van miljarden mensen in gevaar, maar is de opwarming van het klimaat ook niet meer tegen te houden. De gezondheid van natuurgebieden zoals regenwouden, koraalriffen, maar ook Nederlandse veengebieden dragen bij aan de stabiliteit van het klimaat die leven mogelijk maakt. Een gezond milieu zorgt voor een gezond klimaat.

En meer in het algemeen: het mooie van een burgerberaad is dat het niet alleen relatief snel tot haalbare oplossingen leidt, maar ook het vertrouwen tussen burgers en politiek laat groeien, draagvlak vergroot en polarisatie rond complexe thema’s tegengaat. En dat vinden wij niet alleen, dat is ook de conclusie van een omvangrijk rapport van de OESO.

Hoe werkt een burgerberaad?

De deelnemers aan het burgerberaad krijgen de mogelijkheid om zich goed en vanuit verschillende perspectieven te informeren over het onderwerp. In kleinere groepen van acht tot tien personen gaan zij met elkaar in gesprek over het onderwerp en zoeken samen naar oplossingen. Een gespreksbegeleider houdt in de gaten dat iedereen gehoord wordt: bakker, professor of beleidsmedewerker, iedereen krijgt op een gelijkwaardige manier het woord. Vervolgens komt de hele groep weer bij elkaar en stemt over de oplossingen die uit de gesprekken naar voren zijn gekomen. Hun conclusies leggen ze vast in een rapport, waarin ze per aanbeveling aangeven door hoeveel procent van de deelnemers deze wordt gesteund.

De duur van een burgerberaad is afhankelijk van het onderwerp. Burgerberaden over het klimaat in Frankrijk, Ierland en het Verenigd Koninkrijk duurden zes tot negen maanden, waarin de deelnemers ongeveer een weekend per maand (online) bij elkaar kwamen. Dat is dus een stuk sneller dat de dertig jaar die hun regeringen nodig hadden om tot - ontoereikend - klimaatbeleid te komen.

Waarom worden deelnemers aan een burgerberaad geloot?

Deelnemers worden geloot om een zo eerlijk mogelijke afspiegeling van de samenleving te krijgen. Vaak wordt eerst een heel grote groep geloot, bijvoorbeeld 200.000 mensen. Op de groep mensen die aangeven dat ze mee willen doen, vindt vervolgens ‘gestratificeerde loting’ plaats. Dat betekent dat uit die grote groep een kleinere groep wordt geloot waarbij rekening wordt gehouden met bepaalde kenmerken. Het resultaat is een deelnemersgroep die uit ongeveer evenveel mannen als vrouwen bestaat, en die wat betreft leeftijd, opleidingsniveau, culturele achtergrond etc hetzelfde is opgebouwd als de gehele bevolking. Het idee is dat iedereen in de samenleving zich wel in een paar deelnemers kan herkennen en het idee heeft ongeveer dezelfde beslissingen te nemen.

Aan traditionele inspraakprocessen, zoals een inspraakavond, doen vaak mensen mee die bovengemiddeld geïnteresseerd zijn in het onderwerp (vaak tegenstanders van voorgenomen plannen) of die bovengemiddeld geïnteresseerd zijn in politiek. Het gevolg is dat lang niet alle stemmen en perspectieven in de samenleving gehoord worden, wat een vertekend beeld kan opleveren van hoe er over een onderwerp gedacht wordt. Loting voorkomt dat niet alleen deze usual suspects meepraten, maar een veel bredere groep inwoners.

Loting zorgt er ook voor dat een burgerberaad vaak beter de samenleving weerspiegelt dan de leden van het parlement of gemeenteraad. Natuurlijk zijn politici ook gewoon burgers van Nederland, maar wel een heel specifieke groep burgers: de huidige Tweede Kamer bestaat bijvoorbeeld voor maar 31% uit vrouwen en voor 17% uit juristen (terwijl die nog geen 1% van de bevolking uitmaken). De gelote deelnemers van een burgerberaad vormen wel een dwarsdoorsnede van de Nederlandse samenleving; dat betekent dat er meer perspectieven op tafel zullen komen dan bij een redelijk homogene groep politici en dat zorgt weer voor minder blinde vlekken bij het ontwikkelen van beleid.

Zijn willekeurig gelote mensen wel in staat om aanbevelingen te doen over een complex onderwerp als de klimaatcrisis?

Voorbeelden van klimaatburgerberaden in o.a. Frankrijk, het VK en Ierland laten zien dat informatievoorziening binnen een burgerberaad afdoende is voor stevige basiskennis over de klimaatcrisis. Bedenk dat beleidsmakers zelf ook adviseurs en experts tot hun beschikking hebben. Precies hetzelfde gebeurt tijdens een burgerberaad: burgers doen meerdere weekenden intensief kennis op over een complex onderwerp, waarna ze heel goed in staat blijken om tot realistische aanbevelingen te komen. Sterker, ze blijken met oplossingen te komen die vaak optimaler zijn en beter aansluiten bij behoeften in de samenleving. Het deliberatieve aspect van een burgerberaad zorgt er bovendien voor dat niet een enkele individuele burger een perfect totaaloverzicht nodig heeft, maar dat het beraad als geheel expertise opdoet.

Zijn burgerberaden een vervanging van het parlement of gemeenteraad?

Nee, zeker niet. Burgerberaden zijn een aanvulling op onze huidige parlementaire democratie. Ze versterken de democratie. In het geval van burgerberaden over klimaat- en milieubeleid betekent dat: adequaat, rechtvaardig en integraal beleid dat voortkomt uit samenwerking met burgers en gedragen wordt door de samenleving.

Waarom zou ik achter het Burgerberaad Klimaat & Milieu staan?

Om de aarde leefbaar te houden en economische schade als gevolg van klimaatverandering te beperken, zijn snel grote veranderingen nodig in onze samenleving. De afgelopen decennia hebben duidelijk gemaakt dat besluitvorming hierover heel moeilijk is. Het politieke stelsel is te gevoelig voor lobby en politici zijn huiverig om maatregelen te nemen waarvan ze denken dat die impopulair zullen zijn. Het gevolg is dat het huidige klimaat- en milieubeleid ontoereikend is en de grootste vervuilers ontziet. Dat is schadelijk voor ons in het hier en nu, maar nog meer voor volgende generaties. Burgerberaden helpen om rechtvaardig en toereikend beleid te ontwikkelen, dat niet beïnvloed wordt door lobby en partijpolitiek, maar wel gedragen wordt door de samenleving.

Waar kan ik meer lezen over het fenomeen burgerberaad?

De Correspondent publiceerde deze explainer over burgerberaden: ‘Meer dan een inspraakavond, beter dan een referendum’.

Extinction Rebellion stelde deze uitgebreide Burgerberaad-gids samen.

En verder is er veel te vinden de sites van Bureau Burgerberaad, van de Transitiemotor en van G1000 Nederland.

aan het laden